Türkiye'nin vize serbestisi için gereken kriterleri yerine getirmesi gerektiği, bu konuda herhangi bir ilerleme olmadan sürecin ilerlemeyeceği uzun süredir ifade ediliyor.

Türkiye'nin vize serbestisinden yararlanmayan tek aday ülke olduğunu belirten bir AB yetkilisi, "Vize serbestisi konusundaki yaklaşımımız başından beri aynı. Vizenin Türkiye açısından hassas ve öncelikli bir konu olduğunun farkındayız. Uzun süredir kriterlerin karşılanmasına yardımcı olmak amacıyla Türkiye'yle görüşmeye ve birlikte çalışmaya hazır olduğumuz mesajını veriyoruz. Süreçte ilerleme sağlanabilmesi için sözden eyleme geçilmesi gerekiyor," dedi.

AB ile Türkiye arasında Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013'te başlamıştır. Bu diyalog, 72 kriterin yer aldığı Vize Serbestisi Yol Haritası üzerinden yürütülmektedir.

Türkiye, sürecin başlangıcından itibaren ilk üç yılda 72 kriterin 65'ini karşılamıştır. Bu durum, AB Komisyonu'nun 4 Mayıs 2016 tarihli raporunda doğrulanmıştır.

AB Komisyonu, 8 Aralık 2018 tarihli raporunda Türkiye'nin AB ve Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO) standartlarıyla uyumlu pasaportların basımına ilişkin yükümlülüğün karşılandığını resmen duyurmuş ve tamamlanmamış kriter sayısı 6'ya düşmüştür.

O tarihten bu yana, "Geri kalan kriterleri karşılama konusunda çalışmalar sürüyor" ifadesi öne çıksa da, somut adımlar atılmadığı belirtiliyor.

Türkiye, 72 kriterden 6'sını 13 yıl geçmesine rağmen yerine getirememiştir. Özellikle 15 Temmuz darbe girişiminin ardından güvenliği öncelik haline getiren Türkiye, terörle mücadele kapasitesini zayıflatmadan adım atma yaklaşımını benimsemiştir.

Bu konuda AB'ye yapılan "esneklik" çağrıları ise karşılık bulmamıştır. AB, yasanın kapsamını çok geniş bulmakta ve belirgin değişiklikler yapılması gerektiğini savunmaktadır.

AB, tam uygulama talep ederken Türkiye, bu belgenin gereklerini yerine getirmeyi vize serbestisiyle doğrudan ilişkilendirmiştir. GKA'yı vize serbestisi ile eş zamanlı uygulama yaklaşımı devam etmektedir.

Kriterlerin Gözden Geçirilmesi Gerekiyor mu?

AB ile Türkiye arasındaki Vize Serbestisi Diyaloğu'nun başlamasının üzerinden 13 yıl geçmesi, kriterlerin gözden geçirilip geçirilmeyeceği sorusunu gündeme getirmektedir.

Vize politikalarına hakim bir AB yetkilisi, 72 kriterin teker teker baştan gözden geçirilmesine dayalı genel bir revizyonun pek olası olmadığını belirtmektedir. Ancak, "Bununla birlikte teknik olarak gerekenlere bakılabilir. Ama bu bir revizyondan çok ayarlama niteliğinde olur," şeklinde görüş bildirmiştir.

Kriterler Karşılandığında Vize Hemen Kalkacak mı?

Vize muafiyeti için karşılanması gereken kriterlerin sayısı ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. Ancak süreç her ülke için aynı kurallar çerçevesinde yürütülmektedir.

Türkiye'nin kalan altı kriteri yerine getirirken AB Komisyonu'yla birlikte çalışması büyük önem taşımaktadır. Bunun nedeni, kriterlerin yerine getirilip getirilmediğini belirleyecek kurumun AB Komisyonu olmasıdır.

AB Komisyonu'nun, kalan altı kriterin Türkiye'nin de onay verdiği Vize Serbestisi Yol Haritası'na uygun ve AB'nin beklentilerini karşılayan bir şekilde yerine getirildiğine ilişkin olumlu görüş bildirmesi gerekmektedir. Kriterlerin yerine getirilmiş sayılmasında uygulama da önemli bir yere sahiptir.

Olumlu görüş bildirilmesi süreç açısından kritik olsa da, son sözü söyleme yetkisi AB Komisyonu'nda değildir. AB Komisyonu'nun olumlu görüş bildirmesi durumunda iki aşamalı onay sürecine geçilecektir.

Türk vatandaşlarına vize muafiyeti sağlanabilmesi için hem Avrupa Parlamentosu'nun (AP) hem de üye devletlerden oluşan AB Konseyi'nin onayı gerekmektedir. Yapılan bazı değerlendirmelerde, Türkiye'nin teknik boyutun ağır bastığı kriterleri karşılamasının, siyasi boyutun ön plana çıkmasının zorlukları aşmasından daha kolay olduğu vurgulanmaktadır.

AP ve AB Konseyi'nin yeşil ışık yakması halinde, ilgili Birlik tüzüğünde değişiklik yapılacak ve Türkiye, vize uygulanacak ülkelerin yer aldığı negatif listeden vize muafiyetine sahip ülkelerin bulunduğu pozitif listeye alınacaktır.