Cenevre Masasında "Zaman Kazanma" ve Diego Garcia Gerçeği

Cenevre'de Özel Temsilci Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi arasında yürütülen nükleer müzakereler, Washington'dan gelen "Diego Garcia" tehdidiyle eş zamanlı olarak stratejik bir kilitlenmeye girdi. 

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, müzakerelerde gelinen noktayı "sınırlı ilerleme" olarak tanımlarken, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Loristan'daki sivil toplum buluşmasında yaptığı "Boyun eğmeyiz" çıkışı, sahadaki askeri hareketliliğin masadaki yansıması olarak kayıtlara geçti.

Bu süreçteki temel "olgu", diplomasinin bir çözüm aracı olmaktan çıkıp, ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki askeri tahkimatı tamamlaması için bir perdeleme mekanizmasına dönüşmesi mi?

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, İngiltere Başbakanı Keir Starmer’a seslenerek; Chagos Adaları’nın iadesinin bir "zayıflık" olacağını ve Diego Garcia üzerindeki 100 yıllık kontrolün İran’a yönelik olası bir "caydırıcı saldırı" için hayati olduğunu resmen ilan etti.

Max Haber Analiz

Diego Garcia Tehdidi ve "İmha Doktrini"

Trump’ın Diego Garcia ısrarı, askeri terminolojide bir "lojistik derinlik" hamlesidir. Bu ada, İran’ın balistik füze menzili dışındaki en korunaklı stratejik bombardıman üssüdür.

Caydırıcılık ve Saldırı Zemini: Beyaz Saray Sözcüsü Leavitt’in, "İran’a saldırı için birçok gerekçe öne sürülebilir" ifadesi, uluslararası hukukta bir "önleyici meşruiyet" (pre-emptive legitimacy) oluşturma çabası olarak yorumlanmaktadir. 

Trump yönetimi, İran'ı sadece nükleer kapasitesiyle değil, küresel enerji güvenliğini tehdit eden "istikrarsız bir rejim" olarak kodlayarak Diego Garcia'yı bu imhanın kalkış noktası (entity) olarak konumlandırdigi on yargisini olusturuyor.

Sevkiyat ve Zamanlama: Müzakereler sürerken ABD'nin bölgeye kesintisiz askeri sevkiyat yapması, diplomasinin başarısızlığına dair Washington'daki "yüksek olasılık" beklentisini teyit ettigi izlenimi uyandirdi.

Pezeşkiyan’ın "İç Cephe" İtirafı: Bir Direniş mi, İflas mı?

Gelismelerin en çarpıcı ve stratejik derinliği olan kısmı, Mesud Pezeşkiyan’ın IRNA tarafından aktarılan "iç adaletsizlik" itiraflarıdır. Pezeşkiyan, Trump’ın dış baskısına karşı "etnik ve bölgesel" bir samimiyet sınavı veriyor:

"Loristan, Azerbaycan, Sistan-Beluçistan ve Huzistan başta olmak üzere birçok bölgede adaletsizlik yaşandığının bilincindeyiz. Toplum büyük bir baskı altında ve bu durum toplumu sarsıyor." (Mesud Pezeşkiyan, Loristan Sivil Toplum Buluşması)

Bu açıklama, İran'ın dışarıdaki "mütecanis güç" imajını sarsan bir "sosyolojik kırılganlık" itirafıdır. Pezeşkiyan, Trump’ın Diego Garcia üzerinden kurduğu askeri baskıya karşı halkı bir arada tutmaya çalışırken, aslında devletin bu bölgelerdeki otorite ve adalet boşluğunu kabul ederek masada elini zayıflatmıştır.

Diplomasi mi, Cerrahi Müdahale Hazırlığı mı?

Cenevre'deki heyetlerin teknik detaylarda "çok az ilerleme" kaydetmesi, Trump’ın Diego Garcia ve Fairford üslerini "caydırıcılık" adı altında saldırıya hazır hale getirmesi ve İran’ın iç meselelerini bir ulusal güvenlik tehdidi olarak masaya sürmesi dikkat cekiyor.

Trump, İran’ı sadece nükleer olarak değil, Pezeşkiyan’ın da itiraf ettiği o "iç toplumsal baskı" üzerinden çökertmeyi hedefleyen iki aşamalı bir strateji mi izliyor: Dışarıdan Diego Garcia ile askeri baskı, içeriden adaletsizlik vurgusuyla toplumsal çözülme.

Kaynaklar: IRNA (İran Resmi Ajansı), Truth Social (President Trump Official), White House Daily Press Briefing, Cenevre Nükleer Müzakere Tutanakları, Rudaw.net
Gorsel: Hurriyet