Şubat ayından bu yana Orta Doğu'da ABD ve İran arasında yaşanan çatışmaların sonucu belirsizliğini korurken, bu durum enerji piyasalarını da derinden etkiledi. Petrol ve doğal gaz tedarikindeki sorunlar, dünya genelinde hissediliyor ve birçok ülke enerji ham maddesi tedarikini farklı pazarlarda aramaya yöneliyor. Bu pazarların başında Afrika geliyor. Küresel yakıt tedarikinin zorlaşması, birçok Afrika ülkesinin kıta içindeki kaynaklara yönelmesine neden oldu. Ancak bu durum, kıtanın en zengin insanının servetini de önemli ölçüde artırdı.

Aliko Dangote

Afrika'nın en zengin adamı Aliko Dangote, son günlerde 5 milyar dolardan fazla zenginleşti ve bu yeni servetinin bir kısmını İran'daki savaşa borçlu. 69 yaşındaki Dangote, servetinin büyük bir kısmını Nijerya'da tuz, şeker ve çimento gibi temel tüketim maddeleri üreterek elde etti. Ancak bu durum, şubat ayında değişti. Dangote'nin en büyük gelir kaynağı, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail - İran savaşının ardından Nijerya'da bulunan ve 20 milyar dolarlık değere sahip yeni petrol rafinerisi oldu.

Dünya genelinde petrol tedarikinin zorlaşmasıyla birlikte yakıt fiyatlarının artması, Afrika'daki durumu daha da kötüleştirdi ve birçok kişiyi yoksullaştırdı. Ancak Dangote ve şirketi bu durumun nadir bir istisnası oldu. İran savaşı başlamadan birkaç hafta önce tam kapasite çalışmaya başlayan petrol rafinerisi, kısa sürede dünyanın önemli yakıt tedarik istasyonlarından biri haline geldi. Şirketin açıklamasına göre, Dangote Rafinerisi'nden yapılan jet yakıtı sevkiyatları bu yıl ilk kez ABD pazarına ulaştı. Piyasa araştırma şirketi S&P Global Energy'nin başkan yardımcısı Daniel Evans, Dangote Rafinerisi'nin nisan ve mayıs aylarında "dünyanın en büyük jet yakıtı ihracatçısı" olduğunu belirtti. Dangote Industries'in başkan yardımcısı Devakumar Edwin'e göre, geçen ay rafineri Avrupa'nın en büyük jet yakıtı ve dizel tedarikçisi oldu.

Afrika kıtasında birçok ülkenin petrol üretimi yaptığı biliniyor. Kıta genelinde günlük 9 milyon varil petrol üretim kapasitesi bulunmasına rağmen, bu petrolün önemli bir kısmı ihraç ediliyor. Rafinerilerin çoğu hükümetlerin kontrolünde ve önemli bir kısmının faal olmadığı belirtiliyor. Uzmanlar, Nijerya'nın son yıllarda 3 büyük rafinerisini modernize etmek için kapattığını ifade ediyor. Kıta genelindeki bu durum nedeniyle Afrika ülkeleri, petrol ihtiyacını yurt dışından sağlamak zorunda kalıyor. Doğu Afrika'nın geçtiğimiz yıl rafine petrol ürünlerinin yüzde 65'inden fazlasını Orta Doğu'dan temin ettiği biliniyor.

Analist Matthew Tracey-Cook, "İran savaşı patlak verdiğinde, Dangote Rafinerisi, daha önce petrol ürünleri için Basra Körfezi'ne bağımlı olan alıcılar için bir can simidi hâline geldi" dedi. Bu yıl nisan ayına kadar Kenya'daki benzin istasyonlarının neredeyse üçte birinde yakıt sorunu yaşandığına dikkat çekti. Jet yakıtı tedarikinin sekteye uğramasıyla birlikte Dangote Rafinerisi, Akdeniz ve Avrupa ülkeleri için kritik bir alternatif haline geldi. Tesis, petrol ürünlerinde Orta Doğu'ya bağımlı olan Güney Afrika için de ana dizel ve jet yakıtı tedarikçisi konumuna yükseldi.

Üretim Kapasitesini İkiye Katlamayı Hedefliyor

Dangote, son zamanlardaki artan servetiyle Nijerya'da eleştirilerin de odağında. Afrika'nın en zengin isimlerinden biri olarak bilinen iş insanı, bir süredir tekelcilik yapmakla eleştiriliyordu. Nijeryalılar, Dangote rafinerisinin ithal yakıta olan bağımlılıklarını sona erdireceğini ve maliyetleri düşüreceğini ummuştu. Ancak Nijerya'da yakıt fiyatları tam tersine yükseldi. İnsan hakları avukatı Deji Adeyanju, milyarderin hükümet üzerinde aşırı nüfuz sahibi olduğunu ve ayrıcalıklı muameleden faydalandığını söyledi. Eleştirileri reddeden Dangote, devlet yetkililerini kendi kontrol ve güçlerini kaybetmemek uğruna rafineriye petrol akışını kasıtlı olarak engellemekle suçlarken, devlet kurumları ise bu iddiaları reddederek usulsüzlük yapmadıklarını savunuyor.

Dangote, İran krizinin ardından daha kazançlı hale gelen rafinerisinin üretim kapasitesini yeni yatırımlarla ikiye katlamayı hedefliyor. Ağustos ayı başında Kenya Cumhurbaşkanı William Ruto ile Dangote'nin, Kenya'da 17 milyar dolarlık bir rafineri kurulması konusunda anlaşmaya vardıkları biliniyor. Edwin'in belirttiğine göre şirket, 11 Afrika ülkesini kapsayacak bir boru hattı inşa etmeyi planlıyor. Afrika'nın en zengin insanının petrol rafinerisiyle elde edeceği kazancın ne kadar büyüyeceği ise Basra Körfezi'ndeki gerilimin gidişatına bağlı.