Derleyen: Oğuzcan Atış - Pamuğun savunma sanayisindeki önemi, top mermilerinde kullanılan barutun ana maddesi olan nitroselülozun pamuk liflerinden elde edilmesinden kaynaklanıyor. Pamuk toplandıktan sonra tohumun üzerinde kalan kısa liflere "linter" denir. Bu lifler temizlendiğinde yüzde 98'den fazla saf selüloz oranına ulaşır. Neredeyse hiç yabancı madde içermeyen bu yapısı, pamuğu askeri patlayıcılar için ideal bir ham madde haline getiriyor. Bu liflerin patlayıcı maddeye dönüştürülmesi ise yüksek güvenlik ve uzmanlık gerektiriyor. Elde edilen ürün, başta top mermileri olmak üzere, mermiler ve askeri patlayıcılar gibi mühimmatlarda itici güç olarak kullanılıyor. Mühimmat üretimi için bu durum hayati önem taşıyor. Geçmişte Avrupa ülkeleri için bir sorun teşkil etmeyen bu durum, 2022 yılında Rusya ile Ukrayna arasında başlayan savaşla değişti.

İHTİYACIN YÜZDE 70’İNİ ÇİN KARŞILIYOR

Ukrayna savaşının ardından Avrupa ülkeleri mühimmat üretimini artırmak istemiş olsa da, ham madde eksikliği büyük bir engel oluşturdu. Sorunun ana nedeni, Avrupa'nın bu alandaki en büyük tedarikçisinin Çin olmasıydı. Avrupa’nın önde gelen savunma şirketlerinden Rheinmetall'in CEO'su Armin Papperger, Avrupa'nın pamuk lifi ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'ini Çin'den karşıladığını ifade etmişti. Uzmanlara göre, Çin ile Avrupa arasındaki ticari kısıtlamalar ve siyasi gerginlikler göz önüne alındığında, bu bağımlılığın gelecekte mühimmat üretimini daha da zorlaştırması muhtemel.

2025 yılı verilerine göre Avrupa, patlayıcı için gereken bu ham maddenin çok az bir kısmını kendi üretebiliyor. Üretim, sadece Almanya, Fransa, Çekya ve Polonya'daki sınırlı kapasiteye sahip fabrikalarda gerçekleştiriliyor. Bu tesislerin yıllık üretimi 4 bin 500 ile 10 bin ton arasında değişiyor. Ancak bu miktar, artan ihtiyacı karşılamaya yetmiyor. Uzmanlar, yalnızca Ukrayna’nın yıllık pamuk lifi ihtiyacının 6 bin tona kadar ulaşabileceğini belirtiyor.

ORTA DOĞU VE ORTA ASYA ÜLKELERİ ÖNE ÇIKIYOR

Avrupa’nın üretimde yetersiz kalması ve Çin ile yaşanabilecek tedarik sorunları, Orta Doğu ve Orta Asya ülkelerini öne çıkarıyor. Pamuk üretimi ve ihracatında güçlü olan Türkiye, Özbekistan, Mısır ve Kazakistan gibi ülkeler, Avrupa için kritik tedarikçiler haline gelebilir. ABD verilerine göre Türkiye, 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 53 artışla 203 bin 100 ton pamuk ipliği ihraç etti. Mısır’ın 2026-2027 yıllarında yaklaşık 70 bin 800 metrik ton pamuk üretmesi bekleniyor. Özbekistan’ın ise 2025-2026'da 750 bin ton, 2026-2027'de ise 780 bin ton işlenmiş pamuk üretmesi öngörülüyor. Kazakistan ise pamuk ticaretini çoğunlukla Çin, Türkiye ve Rusya ile yapıyor. Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana Rusya ile Kazakistan arasındaki pamuk ticaretinin yüzde 60 arttığı belirtiliyor.

Uzmanlar, Avrupalı üreticilerin yatırımları artırsa bile başka zorluklarla karşılaşacağını ifade ediyor. Özellikle Avrupa ülkelerinin çevresel projelere ve sosyal yardımlara büyük bütçeler ayırması nedeniyle, savunma ve kimya sanayisine yeterince kaynak aktarılamayacağı vurgulanıyor.