Bağdat-Washington hattında 'Adaylık' düellosu

Irak'ta 24 Ocak 2026'da Şii çatı kuruluşu Koordinasyon Çerçevesi tarafından başbakan adayı gösterilen Nuri el-Maliki’nin, ABD Başkanı Donald Trump’ın sert vetosu sonrası çekildiği iddia edilmişti. Maliki’nin Basın Ofisi Müdürü Hişam Rikabi, bu iddiaları kesin bir dille yalanlayarak, Koordinasyon Çerçevesi’nin adayının arkasında durduğunu ve "yanıltıcı medya kampanyalarına" geçit verilmeyeceğini duyurdu.

Ancak bu teknik yalanlama, Irak iç siyasetinin Trump yönetimiyle girdiği "ekonomik ve güvenlik çıkmazı" gerçeğini ortadan kaldırmıyor.

Olay vs. Olgu: Yalanlama 'Olay', Veto 'Olgu'dur

Gelismeleri analitik bir süzgeçten geçirdiğimizde iki farklı katman görüyoruz:

Siyasi Beyan: Hişam Rikabi’nin "Maliki çekilmedi" açıklaması anlık bir siyasi pozisyon almadır. Bu, Koordinasyon Çerçevesi’nin kendi tabanına ve dış aktörlere karşı "irade beyanı" olarak okunmalıdır.

Jeopolitik Veto: Donald Trump’ın "Eğer Maliki seçilirse yardımı keseriz" çıkışı, uluslararası ilişkilerde "Finansal Silahlandırma" (Financial Weaponization) olgusudur. Irak’ın bütçe gelirlerinin ve döviz rezervlerinin büyük ölçüde ABD kontrolündeki mekanizmalardan geçmesi, Washington’ın Bağdat üzerindeki vetosunu sembolik bir tehditten öte, reel-politik bir engele dönüştürüyor.

Trump’ın 'Maddi Bağımlılık' Stratejisi

Trump’ın Rûdaw’a verdiği "Sonuçta herkesin bize ihtiyacı var" yanıtı, aslında 2026 dünyasındaki yeni Amerikan dış politikasının özetidir. Trump, ideolojik bir çatışmadan ziyade, "maliyet-fayda" odaklı bir baskı kuruyor.

ABD Perspektifi: Maliki’nin İran’a yakın profili, Trump’ın "İran’ı çevreleme" politikasıyla doğrudan çelişiyor.

Irak Perspektifi: Bağdat, bir yandan İran destekli Koordinasyon Çerçevesi’nin iç siyasi dengesini korumaya çalışırken, diğer yandan ABD’nin ekonomik yaptırım balyozundan kaçınmak zorunda.

Irak'ın 'Egemenlik Dilemması'

Siyaset bilimi açısından Irak’ın içinde bulunduğu durum bir “Egemenlik Dilemması”dır. 

Bir devletin en büyük parlamento grubunun belirlediği adayın, dış bir güç tarafından "veto" edilmesi, devletin iç işlerine müdahalenin ötesinde; o devletin küresel finans ve güvenlik sistemine olan asimetrik bağımlılığını ifşa eder.

Maliki’nin adaylığında ısrar edilmesi, Koordinasyon Çerçevesi için bir "bağımsızlık" testi iken; Trump için bu, Irak’ın "hizaya getirilmesi" gereken bir finansal sadakat testidir. Rikabi’nin "yanıltıcı kampanya" dediği şey, aslında piyasaların ve siyasi aktörlerin Trump’ın tehdidini satın alarak Maliki’yi "yok hükmünde" saymaya başlamasıdır.

Sürece Dair Projeksiyonlar: Masada Ne Var?

Önümüzdeki günlerde Bağdat’ı bekleyen senaryolar şunlardır:

Geri Adım: Koordinasyon Çerçevesi’nin, ekonomik çöküşü göze alamayarak Maliki yerine "yumuşak geçiş" sağlayacak, Washington'ın da onaylayacağı teknokrat bir ismi öne sürmesi.

Siyasi Direniş: Maliki’nin adaylığında ısrar edilmesi durumunda, Trump’ın Irak’ın Federal Rezerv Bankası’ndaki fonlarına erişimi kısıtlaması ve ülkede devalüasyon krizinin tetiklenmesi.

Üçüncü Yol: Maliki’nin "oyun kurucu" olarak kalıp, perde arkasından yöneteceği "gölge bir başbakan" formülünde uzlaşılması.

Kaynak: Irak Başbakanlık Basın Ofisi, Rûdaw Washington Temsilciliği ve Beyaz Saray Basın Notları.