Küresel Piyasalarda "Savaş" Fiyatlaması: Altın, Petrol ve Borsa Alarm Veriyor

Orta Doğu'daki Sıcak Çatışma Ekonomiyi Vurdu: Türkiye İçin Makro Riskler Neler?

Orta Doğu'da ABD ve İsrail’in İran'a yönelik hava saldırıları ve Tahran'ın bölgedeki üslere verdiği füze ve İHA yanıtları, haftanın ilk işlem gününde küresel piyasalarda tam anlamıyla bir şok dalgası yarattı. Savaşın bölgesel bir kaosa dönüşme ihtimali, yatırımcıların risk iştahını anında keserken, küresel sermaye hızla "güvenli limanlara" sığındı.

Bu sert jeopolitik kırılmanın ilk faturası, emtia piyasalarında görüldü. Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğin durma noktasına gelmesiyle petrol fiyatları fırladı; jeopolitik risklerin geleneksel kalkanı olan altın ise yeni zirveleri test etti. Türkiye'de ise piyasalar haftaya sert kayıplarla başlarken, ekonomi yönetimi şoku hafifletmek için zaman kaybetmeden devreye girdi.

Piyasaların İlk Tepkisi: Satış Baskısı ve Ralli

Çatışmaların büyümesiyle birlikte piyasalardaki oynaklık (volatilite) olağanüstü seviyelere ulaştı. 2 Mart Pazartesi günü piyasalarda oluşan genel tablo şu şekilde şekillendi:

Brent Petrol: Hafta sonu öncesi 73 dolar seviyelerinde olan varil fiyatı, krizin patlak vermesiyle 82 dolara kadar tırmandı. Günün ilerleyen saatlerinde yüzde 10'a yakın bir artışla 79 dolar bandında dengelenmeye çalışıyor.

Ons Altın: Güvenli liman arayışıyla 5.200 dolar bandından hızla yükselişe geçen altın, gün içinde 5.420 doları test etti ve piyasaların kapanışına doğru 5.400 dolar seviyelerinde işlem görüyor.

BİST-100 Endeksi: Cuma gününü 13.718 puandan kapatan endeks, yeni haftaya sert bir düşüşle 12.987 puandan başladı. Gelen tepki alımlarıyla kayıplarının bir kısmını telafi etse de 13.320 puan seviyelerinde, yaklaşık yüzde 3'lük bir kayıpla seyrediyor.

SPK ve TCMB'den Acil Savunma Kalkanı

Yurt içi piyasalarda derinleşen satış baskısına karşı ekonomi yönetimi hafta sonu mesaisiyle hızlı reaksiyon aldı. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 6 Mart seans sonuna kadar Borsa İstanbul'da açığa satış işlemlerini tamamen yasakladı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ise likiditeyi sıkılaştırmak ve döviz talebini dizginlemek amacıyla 1 hafta vadeli repo ihalelerine ara verdi. Bu hamlenin, fonlama maliyetini yüzde 40 seviyelerine çekmesi bekleniyor. Ayrıca TCMB, kur oynaklığını sınırlamak için TL uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerine başlayacağını duyurdu.

Kurumların Kriz Senaryoları: İş Yatırım ve Deniz Yatırım Ne Diyor?

Piyasa analistleri, mevcut tabloda sağlıklı bir orta vadeli öngörü yapmanın zorluğuna dikkat çekse de bazı temel riskler öne çıkıyor:

İş Yatırım (100 Dolar Senaryosu): Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması durumunda Brent petrolün hızla 80 doları kalıcı olarak geçebileceği ve 100 doları hedefleyebileceği belirtiliyor. Bu durumun Türkiye ekonomisine faturası ağır olabilir; petrol fiyatlarındaki kalıcı bir 10 dolarlık artışın, enflasyonu 1,5 puan, cari açığı ise 5 milyar dolar artırma riski bulunuyor.

Deniz Yatırım (Kısa Vadeli Bekleyiş): Orta vadeli analizler için erken olduğunu savunan kurum, kısa vadede özellikle havacılık ve bankacılık sektörlerinde negatif etkilerin görülebileceği konusunda uyarıyor. Yabancı yatırımcı pozisyonlarında korunma (hedge) amaçlı değişimlerin yaşanması ihtimaller dahilinde değerlendiriliyor.

Hürmüz Boğazı'nın Jeoekonomik Önemi

Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Umman Denizi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı, küresel enerji güvenliğinin en kritik "dar boğazı" (chokepoint) konumundadır.

Denizler yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25'i (günlük 20 milyon varil) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının yüzde 20'si bu stratejik suyolundan geçmektedir.

Bölgede Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi dev enerji üreticilerinin alternatif boru hattı kapasitelerinin (6-7 milyon varil) sınırlı olması, boğazın askeri bir abluka veya çatışma nedeniyle trafiğe kapanmasını küresel ekonomi için yıkıcı bir enflasyonist şok anlamına getirmektedir.

Gözler Sahada ve Ekonomi Yönetiminde

İran eksenli şokun ne kadar süreceği ve diğer bölge ülkelerini içine çekip çekmeyeceği, küresel piyasaların önümüzdeki günlerdeki yegane odak noktası olacak.

Türkiye'nin uyguladığı dezenflasyon programının bu dışsal şoka ne kadar direneceği, çatışmanın seyri ve ekonomi yönetiminin alacağı ek sıkılaştırma tedbirleriyle şekillenecek.

Kaynak: Ekonomist.com ( Ceren Oral Yazisi), İş Yatırım, Deniz Yatırım Araştırma Notları, Borsa İstanbul ve TCMB Verileri.