Suudi Arabistan'ın petrol şirketi Aramco, 2026'nın ikinci çeyreğinde kârının 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştığını açıkladı. Bu, İran savaşı nedeniyle bölgedeki gerilimlerin ve Basra Körfezi'ndeki deniz taşımacılığında aksaklıkların arttığı bir dönem oldu.

Bu kâr, Suudi Arabistan'ın petrol üretimi ve ihracatı azalmasına ve ülkenin ihracatının büyük bir bölümünün Kızıldeniz rotasına yönlendirilmesine rağmen kaydedildi.

Aramco'nun çeyreklik düzeltilmiş kârı 33 milyar doların üzerine çıkarak geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık üçte bir oranında arttı.

Reuters'a göre şirketin açıkladığı net kâr %44 büyüdü. Bu iki rakam farklı ölçütler kullanılarak hesaplandı, ancak her ikisi de Aramco'nun kârında keskin bir artışa işaret ediyor.

Kârdaki bu artışın İran savaşıyla aynı döneme denk gelmesi, dünyanın en büyük petrol şirketinin performansının, Suudi hükümetinin savaştan fayda mı sağladığı ve Aramco'nun mali tablolarının gerçekten Suudi Arabistan ekonomisinin durumunu yansıtıp yansıtmadığı sorusunu gündeme getiriyor.

Üretimdeki düşüşe rağmen Aramco'nun kârı neden bu kadar arttı?

Aramco'nun 2026'nın ikinci çeyreğindeki petrol ve gaz üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %25 daha düşük olmasına rağmen, şirketin sattığı petrolün fiyatı %60'tan fazla arttı.

Bu fiyat artışından elde edilen gelir, üretim ve ihracattaki düşüşün etkilerini telafi etti.

Ekonomist ve danışmanlık şirketi Crystol Energy'nin CEO'su Carole Nakhle BBC Farsça'ya yaptığı açıklamada Suudi petrol devinin bu durumdan fayda sağlayan tek şirket olmadığını söyledi.

Nakhle'ye göre "Son gerilimler sırasında uluslararası piyasalara tedariki sürdüren diğer tüm petrol şirketleri gibi Aramco da petrol fiyatlarındaki artıştan faydalandı."

Aramco'nun düşük maliyetle petrol çıkarması da önemli:

"Aramco gibi düşük maliyetli bir üretici için yüksek fiyatlar, yalnızca düşük üretim ve ihracatın olumsuz etkisini tamamen telafi etmekle kalmaz, aynı zamanda daha da fazla gelir yaratır."

Aramco da mali raporunda ham petrol, petrol ürünleri ve kimyasal ürünlerdeki yüksek fiyatları kâr artışının temel nedeni olarak gösterdi.

Aramco'nun rafinaj ve pazarlama bölümü de dizel ve jet yakıtı gibi ürünlerdeki fiyat artışlarından ve rafineri kâr marjlarındaki büyümeden faydalandı.

Bölümün faaliyet kârı neredeyse iki katına çıktı ve Aramco'nun Suudi Arabistan içinde ve dışında bulunan rafinerileri, petrokimya tesisleri, depolama tesisleri ve ticaret operasyonları ağı, büyük enerji şirketinin petrol ürünlerindeki fiyat artışlarından da daha fazla gelir elde etmesini sağladı.

Bu gelir artışı Aramco ile sınırlı değildi. Aramco'nun çeyreklik sonuçlarını açıkladığı dönemde BP, 2026'nın ikinci çeyreği için 5,73 milyar dolarlık kâr açıkladı. Bu rakam geçen yılın aynı döneminin iki katından fazla ve şirketin 2022'den bu yana en yüksek çeyreklik kârı oldu.

ExxonMobil, Chevron ve Shell de önceki yıla göre daha yüksek kâr açıkladı. Buna rağmen, Aramco'nun ihracatının büyük bir bölümü normalde savaştan doğrudan etkilenen bir rota üzerinden gerçekleşiyor.

Uzmanlara göre tek bir çeyrekte yaşanan kâr artışı, tek başına bu eğilimin önümüzdeki aylarda da süreceğini göstermiyor.

Deniz taşımacılığının Hürmüz Boğazı'na sürdürülebilir şekilde geri dönmesi petrol fiyatlarını düşürebilirken, çatışmanın tırmanması petrol fiyatlarını artırsa bile aynı zamanda Aramco'nun ihracatını daha da kısıtlayabilir.

Doğu-Batı Boru Hattı ihracat üzerindeki baskıyı nasıl hafifletti?

Kaynak, Gallo Images/Orbital Horizon/Copernicus Sentinel Data 2026 via Getty Images

Aramco'nun ihracatını sürdürmesini sağlayan unsurlardan biri Doğu-Batı Boru Hattı oldu. Bu hat, Suudi Arabistan'ın doğusundaki Abkayk tesislerinden Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı'na petrol taşıyor.

Carole Nakhle, BBC Farsça'ya yaptığı açıklamada bu hattın Suudi Arabistan'ı bazı komşularına göre daha avantajlı bir konuma getirdiğini söylüyor:

"Suudi Arabistan, ham petrol ihracatının önemli bir bölümünü Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden Kızıldeniz'e yönlendirebilir ve Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını azaltabilir, ancak bu bağımlılığı tamamen ortadan kaldıramaz."

Irak ve Kuveyt gibi ülkelerin daha az alternatif rotası bulunuyor ve bu ülkeler deniz taşımacılığındaki aksaklıklara karşı daha kırılgan durumda.

Günde yaklaşık beş milyon varillik normal kapasitesiyle Doğu-Batı Boru Hattı, İran savaşı ve Ortadoğu'daki çatışmalar sırasında Aramco'nun başlıca alternatif rotası haline geldi.

New York Times'a göre savaş başladıktan sonra Suudi Arabistan petrol ihracatının %70'inden fazlasını bu rotaya yönlendirdi.

Aramco CEO'su Amin Nasser, şirketin mali sonuçlarının yayımlanmasının ardından yaptığı açıklamada, depolama kapasitesi, çok sayıda ihracat terminali ve petrolün Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden Yenbu Limanı'na taşınmasının Aramco'nun faaliyetlerini sürdürmesini sağladığını söyledi.

Nasser'e göre şirket, "Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatında eşi görülmemiş aksamalara" rağmen, varlıklarının çeşitliliğine ve "on yıllara dayanan planlamasına" dayanarak faaliyetlerinin sürekliliğini korudu.

Buna rağmen Doğu-Batı Boru Hattı, savaştan önce Basra Körfezi üzerinden ihraç edilen tüm petrolü taşıyabilecek kapasiteye sahip değil ve kapasitesinin bir bölümü de Suudi Arabistan'ın batısındaki rafinerilere tedarik için kullanılıyor.

Aramco'nun ikinci çeyrekte üretiminde görülen düşüş bu alternatif rotanın sınırlılıklarını ortaya koydu.

Boru hattı aksamanın şiddetini azalttı, ancak Suudi Arabistan'ın bölgedeki su yollarının güvenliğine olan bağımlılığını ortadan kaldırmadı.

Temmuz ayında tehlike Kızıldeniz'e de yayıldı. Yemen'deki Husiler Suudi gemilerine abluka ilan etti ve bu kıyıdaki iki limanda bulunan Suudi petrol tesisleri saldırıya uğradı.

Aramco bu saldırıların yol açtığı aksaklıkları hızlı biçimde giderebildiğini söyledi, ancak gelişmeler ihracatı Hürmüz Boğazı'ndan uzaklaştırmanın Suudi petrolünü tamamen savaşın erişiminin dışına çıkarmadığını gösterdi.

Uluslararası Para Fonu da Suudi Arabistan'ın petrol ve ulaştırma altyapısındaki çeşitliliği, ülke ekonomisinin aksaklıklar karşısındaki görece dayanıklılığının nedenlerinden biri olarak gösterdi.

Kuruma göre, petrolün Doğu-Batı Boru Hattı ve Kızıldeniz limanları üzerinden hızlı şekilde taşınması ve Aramco'nun yurt dışındaki rezervlerinin kullanılması, petrol ihracatındaki düşüşü sınırlamaya yardımcı oldu.

Aramco'nun mali sonuçlarında görülen tablo da aynı bileşimi yansıtıyor.

Aramco'nun kâr artışı Suudi Arabistan ekonomisinin durumunu yansıtıyor mu?

Aramco'nun kârındaki artış, Suudi hükümetinin gelirlerini doğrudan etkiliyor çünkü hükümet ve ülkenin Kamu Yatırım Fonu, şirket hisselerinin neredeyse tamamına sahip.

Aramco, ikinci çeyrek için yaklaşık 22 milyar dolarlık temel temettü ödemesini onayladı; bu paranın büyük bölümü hükümete ve fona gidecek ve Suudi Arabistan'ın kamu bütçesi ile büyük projelerine ek kaynak sağlayacak.