Derleyen: Oğuzcan Atış - Kolombiya’nın batısında bulunan Armenia şehrinde yaşayan 70 yaşındaki üniversite profesörü Humberto Reyes, 10 Ağustos günü birçok kişi için sıradan bir gün olarak başladı. Haftanın ilk iş günü için evinden çıkmaya hazırlanan Reyes, eşiyle vedalaştığı sırada başlayan sarsıntıyla neye uğradığını şaşırdı. Büyük bir deprem olduğunu anlaması uzun sürmedi. Sarsıntının şiddeti onu 1999 yılında Kolombiya'nın Armenia kentinde meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki depremi hatırlattı; bu deprem, binaların yüzde 60'ını yıkmış ve yaklaşık bin kişinin ölümüne neden olmuştu.

Saniyeler içinde toparlanan Reyes, şehir genelinde yılda iki kez yapılan deprem tatbikatlarını aklına getirdi. Eşi, binanın çökmesi durumunda zarar görmemek için yatağın yanında çök-kapan-tutun pozisyonu almıştı. Reyes, hızlıca bir dolabın yanına geçip aynı pozisyonu alarak sarsıntının sona ermesini bekledi. Sarsıntı sona erdiğinde dışarıdan ambulans sesleri geldiğini duydu, ancak bir süre sonra tüm sesler kesildi. Şehrin durumunu merak eden Reyes, dışarı çıktığında her şeyin farklı olduğunu kısa sürede anladı.

KOLOMBİYALILAR ‘MUCİZE ŞEHİR’ DİYOR

Depremin ardından Armenia şehrinde hiçbir yapının hasar almadığı gözlemlendi. Ülke 7,4 büyüklüğündeki sarsıntının etkilerini yaşarken, Armenia kısa süre içinde "La Ciudad Milagro" (Mucize şehir) olarak anılmaya başlandı. 1999 yılında gerçekleşen 6,2 büyüklüğündeki depremde ağır hasar alan şehir, bu sefer alınan önlemler sayesinde 27 yıl sonra daha büyük bir depremden yara almadan kurtuldu. Mühendisler ve yetkililer, Armenia’nın 7,4 büyüklüğündeki depremde hasar almamasını, dikkatli planlama ve yeniden yapılanmanın bir sonucu olarak değerlendirdiklerini belirtti.

Armenia Belediye Başkanı James Padilla, depremin ardından yaptığı açıklamada, şehrin uzun bir hazırlık sürecinden geçtiğini ifade ederek, "Kendimizi tam olarak böyle bir şeye hazırladık. Olası bir depremin ardından ihtiyaç duyulacak birimleri daha aktif ve güçlü hale getirdik. Son yıllarda yaptığımız tüm tatbikatlar şehrimizi depreme karşı daha dayanıklı hale getirmek içindi," dedi. Şehirde depreme karşı atılan adımlar, arama kurtarma birimlerini güçlendirmek ve düzenli tatbikatlar düzenlemekle sınırlı kalmadı. 27 yıl önce yaşanan depremin ardından önemli dersler çıkaran yöneticiler, Armenia’nın bir daha böyle bir depremden ağır etkilenmemesi için kapsamlı bir dönüşüm süreci başlattı. Kolombiya'nın deprem riski konusunda uzmanı olan yapı mühendisi Omar Cardona, Armenia’nın depremde hasar almamasını, "Deprem, eski ve kötü inşa edilmiş yapıların hepsini yerle bir etti. Ama Armenia’da artık böyle binalar bulunmuyor. Bu tarz binalar depremlerin her zaman tahsil etmeye geldiği bir bedeldir," sözleriyle açıkladı.

‘DEPREM NE KADAR YIKICI OLURSA OLSUN BİR YOLU VAR’

Armenia’daki dönüşüm süreci, 1999 depreminin yaralarının sarılmasının ardından başlatıldı. Şehrin Kolombiya ekonomisinde önemli bir yer tutan kahve tarımının yapıldığı bölgelerden biri olması nedeniyle ‘Kahve Kuşağı’nın yeniden inşası için yaklaşık 1 milyar dolarlık bir fon oluşturuldu. Kahve Ekseni Yeniden İnşa Fonu (FOREC) adı verilen dönüşüm programı kapsamında Armenia, 15 bölgeye ayrılarak incelendi. Fonun genel müdürü Everardo Murillo, mühendisler ve sismologlar tarafından desteklenen dönüşüm sürecini "hızlı uygulama için yavaş planlama" olarak tanımladı. Armenia, Kolombiya genelinde toprağın yapısını ve afet risklerini mahalle mahalle inceleyerek neresine kaç katlı bina yapılabileceğini belirleyen detaylı zemin araştırması olarak bilinen mikrozonifikasyon uygulamasının yapıldığı ilk şehir oldu. Bu çalışma sonucunda elde edilen verilere göre şehirdeki imar planları yenilendi ve sorunlu bölgelerde yapılaşma yasaklandı.

Kolombiya genelinde deprem yönetmeliğinin güncellenmesine yönelik son adım 2010 yılında atıldı. Bu yıl yapılan düzenlemelerde binaların hafif sarsıntılarda zarar görmemesi, şiddetli sarsıntılarda ise zarar görse bile yıkılmaması hedeflendi. Ancak analistlere göre Kolombiya’daki esas sorun, yönetmelik kaynaklı olmaktan çok kontrolsüz yapılaşma ve denetimsizlik. Uzmanlara göre Kolombiya’da deprem yönetmeliklerine göre inşa edilmeyen çok sayıda kayıt dışı yapı bulunuyor. Omar Cardona’ya göre Kolombiya’nın başkenti Bogota’daki yapıların yüzde 70’ini kayıt dışı inşa edilen binalar oluşturuyor. Bu durumun önüne geçilmesinin zor olduğunu belirten Cardona, insanların kayıt dışı inşa ettiği evlerin daha güvenli olabilmesi adına basit kılavuzlar hazırlıyor. Bu çalışma, yapı denetim süreçlerinden geçmeyen kayıt dışı evlerin daha sağlıklı inşa edilmesini amaçlıyor.